Eenzaamheid op school

Bent u zich bewust van het aantal jongeren dat zich eenzaam voelt? Het lijkt misschien vanzelfsprekend dat jongeren vrienden hebben. Toch zijn er meer dan 200.000 jongeren in Nederland die zichzelf dag-in-dag-uit eenzaam voelen. Grote kans dat een van hen bij u in de klas zit. Het kan zijn dat deze leerling geen vrienden heeft met wie hij leuke dingen kan doen. In dat geval spreken we van sociale eenzaamheid. Het kan ook zo zijn dat hij wel vrienden heeft, maar dat er niemand is met wie hij een hechte band heeft. In dat geval spreken we van emotionele eenzaamheid. Als eenzaamheid lang aanhoudt zijn de gevolgen ernstig, bovendien wordt de kans op deelname aan het sociale verkeer steeds kleiner. 

Wat veroorzaakt eenzaamheid bij jongeren?

Er zijn veel misvattingen over eenzaamheid. Zo wordt er vaak gedacht dat jongeren die weinig of geen vrienden hebben dat zelf veroorzaken, omdat ze er anders uitzien of zichzelf afzonderen van de groep. Eenzaamheid is echter veel complexer dan dat. Er zijn drie onderliggende mechanismen die een grote rol spelen bij het ontwikkelen van eenzaamheid; geen toegang tot leeftijdsgenoten, minder sociaal vaardig zijn en/of een negatief denkbeeld hebben. Jongeren met extra risico om deze onderliggende mechanismen te ontwikkelen zijn bijvoorbeeld jongeren met een pestverleden, migratieachtergrond, trauma’s, moeilijke opvoedingssituatie, psychosociale problemen of mantelzorg.

Geen toegang tot sociaal contact

Dit zijn jongeren die weinig, of geen, toegang hebben tot leeftijdsgenoten. Denk aan jongeren met een chronische ziekte, jonge mantelzorgers, jongeren die moeite hebben met de Nederlandse taal of jongeren die naar een school gaan buiten hun regio. Voor hen is het moeilijk om contact te maken met leeftijdsgenoten.

Minder sociaal vaardig

Dit zijn jongeren die, bepaalde, sociale vaardigheden niet of onvoldoende hebben ontwikkeld. Denk hierbij aan jongeren die moeite hebben om iemand aan te spreken, die zacht praten, die geen vragen stellen in de klas, die niet luisteren naar klasgenoten of die zichzelf afzonderen.

Negatief denkbeeld

Dit zijn jongeren die negatief denken over zichzelf, en hun omgeving. Ze vinden zichzelf stom en denken dat klasgenoten dat ook vinden. Vaak zijn dit jongeren die te maken hebben (gehad) met pesten of buitensluiten. Het heeft hen onzeker gemaakt, waardoor ze snel denken dat anderen hen er toch niet bij willen hebben.

Wat zijn de gevolgen van eenzaamheid?

De gevolgen van eenzaamheid worden vaak onderschat. Wanneer jongeren langere tijd eenzaam zijn kan dit ernstige gevolgen hebben. Deze gevolgen kunnen direct van invloed zijn op de schoolprestaties van een leerling. Denk aan mentale problemen zoals depressie, laag zelfvertrouwen, verminderd cognitief functioneren en suïcidale gedachten. Gedragsproblemen zoals overvloedig drinken, roken en drugsgebruik. Lichamelijke problemen zoals verhoogde stressreacties en slaaptekort. En maatschappelijke problemen zoals grotere zorgbehoefte, voortijdig schoolverlaten en delinquentie.

Hoe pakt u eenzaamheid bij jongeren aan?

Heeft u het vermoeden dat een leerling uit uw klas zich vaak eenzaam voelt? Dan is het goed om dit bespreekbaar te maken op een daarvoor geschikt moment. Hoe u dat het beste kunt doen leest u hier. Een veelgehoorde tip die jongeren krijgen is dat ze zich zouden moeten aanmelden bij een sportvereniging. Voor sommige jongeren kan die helpend zijn, maar in de meeste gevallen is er meer nodig dan het vergroten van het netwerk. Eenzaamheid doorbreken lukt alleen als er ook wordt gewerkt aan de onderliggende mechanismen die eenzaamheid veroorzaken.